Doorbraak
Over eenzaamheid, seksbots en kerken
Mijn kleinkind is een knuffelaar. Hij heeft een lievelingsknuffel, Rataplan, ooit een beer, maar tegenwoordig kan het even goed een konijn of een mismaakte giraf zijn. Het ding is kapot geknuffeld. Maar het functioneert nog. Als Tuurke thuis komt is het eerste wat hij doet even ruiken aan Rataplan. Daarna zie je aan hem dat hij “thuis” is.
Als Tuurke kinderen heeft, zullen zij dan een AI robot als knuffel hebben ?
Ik ben geen antropoloog en pretendeer dus geen wetenschappelijke kennis aan te bieden, maar mag ik er nu even van uitgaan dat mensen altijd al poppen gemaakt hebben ?
Ze hebben mensen getekend, gebeeldhouwd, poppen gemaakt.
Hetzelfde met dieren die ze ge-antropomorfiseerd hebben.
Ze hebben ze geknuffeld, er mee gepraat … Ze hebben hun eigen denken en voelen er in gelegd.
Vraag: kan je van een AI robot nog zeggen dat de mens die er mee omgaat er zijn eigen denken en voelen in legt ? Of zijn het anderen die het “innerlijk” van die robot al bepaald hebben ? Wanneer worden de rollen omgedraaid en is het de robot die het innerlijk van de mens gaat bepalen ?
Misschien al vroeger, maar zeker bij Barbie was de pop zo geconcipieerd dat ze het denken en voelen richtte van het lieve kind.
* Edward Bernays (1891-1995) was een dubbele achterneef van Freud en de uitvinder van de “public relations”, uitdrukkelijk bezig met de vraag hoe men de massa kan beïnvloeden. Een en ander leidde ook tot de reclame waarbij de productie niet afgestemd was op de behoeften van de mensen, maar de behoeften werden gecreëerd in functie van de productie.
Bernays zag hoe totalitaire regimes poogden een nieuwe mens te realiseren maar dat enkel konden door dwang en dus er nooit helemaal in slaagden. Bernays verving het geweld door verleiding. Mensen die dag en nacht geconditioneerd worden door verleiding kunnen niet anders dan narcistisch worden omdat verleiding nu eenmaal altijd op het ik gericht is.
Voor manipulatie van de massa moest Bernays het doen met Hollywood, radio en TV. Die worden nu exponentieel versterkt door Google en Facebook. De domme massa is geconditioneerd tot honds gedrag: ze kwispelt als de overheid ze een snoepje toewerpt. Bij de hervormingsplannen van De Wever worden die snoepjes sociale correcties genoemd.
Na Hollywood, radio, TV, Google en Facebook, komt nu de artificiële intelligentie en de robot als knuffel.
Mensen zijn altijd in hun zichzelf-worden van buiten uit beïnvloed geweest. Het kan niet anders. Het begint met onze ouders en loopt door tot zovele mensen die we ontmoeten. Het klimaat speelt een rol evenals de “klasse” waarin we opgroeien.
Een mens vormt nooit alleen zichzelf. Hij wordt ook gevormd. Maar nu is deze vorming in handen gekomen van de commerce. Ons zelfbeeld wordt gevormd door schoonheidsidealen, door influencers … We ondergaan een uiterst effectieve manipulatie.
We denken dat we ons zelf vormen en beseffen niet dat onze vrijheid op dat vlak zo niet onbestaande, dan toch zeer beperkt is.
Essentieel in het mensbeeld dat de commerce ons inprent is de bevrediging van de drang naar genot. “Ik kan het me permitteren … waarom zou ik het mezelf dan niet gunnen !”
Als je jezelf in dit zinnetje herkent wéét je dat je beantwoordt aan het hedendaagse mens-ideaal: de narcistische mens.
De dochter van een goede vriend wil mens worden naar het beeld van Kim Kardashian.
Geef me dan maar de bijbel en het scheppingsverhaal. Daarin worden we opgeroepen om mens te worden naar Gods beeld en gelijkenis.
En neen dus: we moeten niet zomaar onszelf willen zijn. In deze decadente tijden is het in om te eisen dat iedereen zichzelf kan zijn. Wat een pretentie.
In 1894 al schreef een officieel erkende narcist: “Ik ben een God in het diepst van mijn gedachten”. (Willem Kloos).
Tegenwoordig denken mensen dat ze zichzelf moeten kunnen maken naar hun eigen beeld en gelijkenis. Narcistischer kan niet. Narcisme gaat altijd samen met eenzaamheid. Geen wonder dat deze tijd wordt gekenmerkt door een beangstigend aantal depressies, burn outs, zelfdodingen … al bij jonge kinderen.
Wie is dan die God naar wiens beeld en gelijkenis wij mens “moeten” worden ?
De uitspraak komt uit het scheppingsverhaal. Die God is de schepper. Naar zijn beeld en gelijkenis wil niet zeggen gelijk aan.
Wij moeten dus niet de schepper willen zijn, maar in het scheppingsverhaal wordt de mens wel aangesteld als de rentmeester van de schepping. Ik heb hier niet de plaats om daar dieper op in te gaan, maar de basis van het rentmeesterschap is respect en de zorg om intact te bewaren wat je is toevertrouwd.
in ons mens worden naar Gods beeld en gelijkenis is het respectvol omgaan met onze planeet, de natuur, de fauna en flora … essentieel. We kunnen niet alles zo maar in onze dienst stellen.
Belangrijk daarin is dat we daardoor niet opgesloten blijven zitten in ons zelf: we komen open voor het milieu waarin we leven.
Als de mensheid het bijbelse scheppingsverhaal wat ernstiger zou genomen hebben, zaten we nu niet opgezadeld met de massale vervuiling van onze planeet.
Naast de God Schepper, brengt Jezus ook de God Liefde. Je zou dit als de concretisering van het respect voor de schepping naar het respect voor de medemens kunnen zien.
Neen, ik moet dus niet bezig zijn met streven naar “zichzelf zijn”. We moeten er naar streven om bekwaam en bereid te zijn tot liefde. In de mate dat ik daarin slaag mag ik om het even wie of wat zijn.
Terug naar de Artificiële Intelligentie: als ze er niet toe bijdraagt dat de mens respectvol omgaat met de natuur en groeit in bekwaamheid tot liefde, is ze niets meer dan “een galmende gong of een rinkelende bel” (Paulus, Hooglied van de liefde); niets meer dan “ijdel gekwaak in de lege ruimte” (Charles Maymarx).
* Deze info over Bernays heb ik uit het aanbevolen essay “Discretie” van Peter Venmans.