Als Paulus begint over Jezus die moest sterven als offer voor onze zonden, haak ik af.
Zo lief heeft God de mensen, dat hij zijn Zoon voor hen geofferd heeft. Er zijn mensen die in katzwijm vallen voor zoveel liefde, maar daar hoor ik niet bij. Ik moet geen God die offers vraagt. Haal die altaren weg uit onze kerken.
Het is natuurlijk ook slechts een gedachten constructie van Paulus die probeerde een beetje de gebeurtenissen rond Jezus te begrijpen. Paulus is natuurlijk een kind van zijn tijd en hij hanteert de concepten van die Joodse samenleving van toen. Je moet van mij niet verwachten dat ik daar zo maar in mee ga.
Maar dat wil niet zeggen dat Paulus altijd zo maar wat ouderwetse Joodse theologie uitkraamt. Je moet natuurlijk altijd door zijn gedachtenwereld heen kijken, en als je dat doet, vind je ook wel waardevolle teksten die aanzetten tot nadenken en inzicht geven.
In de liturgie van de katholieken van vandaag wordt zo ’n tekst uit zijn eerste brief aan de Korinthiërs gelezen. Hoofdstuk 2, verzen 6 tot 10.
Toch spreken wij onder de volmaakten over wijsheid, maar dat is niet de wijsheid van deze wereld of van de machten die deze wereld beheersen, wier ondergang op handen is. Wij verkondigen Gods wijsheid, die verborgen was, het geheime plan, door God van alle eeuwigheid ontworpen en bestemd voor onze verheerlijking. Geen van de machthebbers van deze wereld heeft ervan geweten. Als zij ervan geweten hadden, zouden zij de Heer der heerlijkheid niet gekruisigd hebben. Dit zijn de dingen waarvan de Schrift zegt: Geen oog heeft ze gezien, geen oor heeft ze gehoord, geen mens kan het zich voorstellen, al wat God bereid heeft voor die Hem liefhebben. Maar aan ons heeft God het geopenbaard door de Geest. Want de Geest van God doorgrondt alles, zelfs de diepste geheimen van God.
De wijsheid van de christen tegenover de wijsheid van de wereld. Ze gaan niet samen.
Als je naar de wereld kijkt, kàn je toch niet anders dan tot het besluit komen dat die wijsheid van de machtigen naar de ondergang leidt. De logica van de machtigen leidt naar oorlog tussen machten.
De logica in een samenleving die vooruitgang zoekt door concurrentie moét leiden tot neergang van de samenleving. Samenleven vraagt juist medemenselijkheid in plaats van tegenmenselijkheid.
In onze samenleving nu vind je natuurlijk (gelukkig nog veel) mensen die echt proberen medemenselijk samen te leven. Maar het geheel draait op concurrentie die zelfs wordt gecultiveerd door het economisch systeem. Je kan er niet omheen: het leven is een strijdtoneel.
De wijsheid van de wereld is die van de machtigen.
De machtigen kunnen enkel oorlog voeren als de logica van de macht leeft in de samenleving.
Als de logica van de macht leeft in de samenleving kàn het niet anders of de machtigen moéten oorlog voeren.
Ik snap echt niet dat zovelen meelopen in de logica van de macht. Er zijn er natuurlijk die zich goed voelen in die logica. Sommigen beseffen niet tot wat die logica leidt. Een aantal beseffen het wel, maar dat het tot ondergang leidt, interesseert hen niet, zolang het maar niet hun ondergang is.
Maar een beetje bewust levende mens – méns ! – moét het toch zien en kiezen voor de wijsheid van Jezus.
Je moet daarvoor zelfs niet geloven in de God van de katholieken. Je moet enkel geloven in die radicale prediker in die tijd in die streek.
Voor de mensen die problemen hebben met de God van de katholieken: als je het begrip God eens zoudt zien als de tegenstelling van het begrip macht ?
Als je eens zoudt bedenken dat de logica van de macht duidelijk tot ondergang leidt en je dus op zoek gaat naar een tegenstelling, een alternatief ?
Waarom zou je dan het woord God niet gebruiken in zijn fundamentele betekenis van ”overstijgend” ?
”Op stijgend” boven de logica van deze wereld ?
In beeldspraak: opstijgend tot in de hemel, plaats van geluk.
Natuurlijk is het beeldspraak. Die kunnen we doortrekken: als we de wijsheid van Jezus in de plaats zouden zetten van de wijsheid van de machtigen, zouden we de aarde naar de hemel slepen.
Voor mijn part mag het ook andersom: de hemel naar de aarde, zoals verbeeld in God die in de persoon van Jezus op aarde is gekomen, zoals de christenen geloven.
En dan kom je natuurlijk weer bij Paulus: de machtigen hebben de ”Heer der heerlijkheid” gekruisigd. Ze hebben niet toegestaan dat de hemel naar de aarde kwam. Ze staan het nog altijd niet toe.
En daar zit ik nu met mijn geloof.
Hoe moet ik (over)leven met mijn wijsheid in een wereld die die wijsheid niet aanvaardt ?
Ik kan de machtsstrijd met de machtigen niet aangaan, want dan verraad ik mezelf.
Er zijn mensen die tegen alles in toch proberen hun christelijke wijsheid radicaal te beleven. Ze trekken zich terug in abdijen, drinken trappist, en sterven uit.
Maar dat is niet iedereen gegeven.
Daarbij kan ik er niet omheen dat de christelijke wijsheid zelfs mijn superieure geest nog niet totaal heeft doordrongen. Het is een levenslange opgave om christen te worden. En, onvermijdelijk word ik besmet door de wereld waarin ik leef.
Elders betoogt Paulus dat Jezus ons redt van de zonde. Dat betekent niet dat wij door Jezus niet meer zondig zijn, maar wel dat wij niettegenstaande onze zondigheid, toch nog mogen geloven en hopen op weg te zijn naar de christelijke wijsheid.
Wij zijn God niet, en we moeten er niet naar streven om God te worden. Maar we kunnen er wel naar streven om ons steeds meer door Gods Geest te laten doordringen.
Ook al zijn we zondaars, we passen nog altijd in Gods plan. Zolang we maar eerlijk proberen om in de mate van het mogelijke – in de mate van onze mogelijkheden – de echte wijsheid te beleven.
Hoe kunnen we dat doen ?
Volgende woensdag begint de vasten.