Otheo
Zondag, de zelfzorg van de samenleving
Ja, die zondagrust.
Welke idioot heeft die eigenlijk uitgevonden ? Beeld je nu eens in dat die er nooit geweest zou zijn. Hoeveel verder zou onze wereld nu dan wel niet staan ?
Tel het maar eens uit. Ruwe schatting: 4000 jaar x 52 = 208000 dagen. We hadden 208000 dagen meer kunnen produceren en consumeren. Die dagen hebben we verloren door dat stomme geloof in een God.
En toch zijn er mensen die pleiten voor de zondagrust. Ze hebben daar goede argumenten voor, al hebben ze blijkbaar nog niet helemaal begrepen waar het echt om gaat. Ze beseffen niet dat ze kraaien in de wind als ze het hebben over te grote werkdruk die leidt tot burn outs en depressies en allerlei langdurig zieken die we dan maar niet terug aan het produceren krijgen. Enzovoort.
Gelukkig hebben jullie nog Charles Maymarx.
Ze denken dat de opening van die winkels een keuze is en er dus een andere keuze – voor de zondagrust – mogelijk is. Niet dus. Het is geen keuze. Het is een onvermijdelijke eis van het systeem dat instort zonder groei.
Groei in productie en groei in consumptie.
De zondagsopening gaat over groei in consumptie.
Er zijn mensen die voorstander zijn van opening van die winkels omdat dat comfortabeler is voor de hardwerkende Vlaming ? Komaan seg, hoe kan je lullen over te weinig tijd om te winkelen in een vijfdagenweek ?
Het gaat dus om consumptie. Nu zal iedere ietwat gestudeerde mens wel beseffen dat de zondagswinkel niet tot een grote consumptievermeerdering zal leiden. Dat het systeem die kleine groeimarge nodig heeft, toont aan dat het stilaan op zijn limieten botst. Als de kleine beetjes beginnen te tellen …
Je kan dat ook zien aan de reclame. Reclame kan dienen om concurrenten te bekampen, maar reclame in het algemeen bekeken is een manier om de consumptie aan te wakkeren.
Het is niet moeilijk: door de mechanisering, de massaproductie, waarin de knapste koppen op zoek zijn om zo veel mogelijk te produceren in zo weinig mogelijk tijd met zo weinig mogelijk werkers zijn we er in geslaagd om veel meer te produceren dan we eigenlijk nodig hebben. Op dat ogenblik wordt de reclame belangrijk: ze dient om ons meer te laten kopen dan we nodig hebben.
Als de kloof tussen productie en consumptie – de overproductie – klein is, is er weinig reclame nodig.
Tegenwoordig worden er buitensporige sommen uitgegeven aan reclame.
Dat het systeem nu miljarden in de reclame steekt is een teken dat de nood aan meer consumptie voor het systeem prangend wordt. Dan wordt zelfs het boeken van een kleine winst zoals bij de zondagsopening belangrijk.
Of nog: de zondagsopening is een teken dat het systeem op zijn ingebouwde limieten botst en op instorten staat. Dat leidt dan tot een grote oorlog waarin op korte tijd extreem veel wordt ”geconsumeerd” door vernietiging. Na de oorlog is de balans tussen productie en consumptie omgeslagen. Er moet weer geproduceerd worden om aan de noden te voldoen.
Dan kan het hele circus opnieuw beginnen. Samen op weg naar de volgende grote oorlog.
Dat is het kapitalisme.
Maar het is zondag en dus moet ik naar de diepere, de religieuze dimensie.
Laat me verwijzen naar een passage uit mijn blog van vorige zondag ?
”In de woestijn had Mozes even genoeg van dat Joodse klootjesvolk dat hij naar het Beloofde Land moest leiden en trok daarom de berg op. Terwijl hij weg was bouwden zijn volksgenoten een gouden kalf. Toen hij terug beneden kwam zag hij ze het gouden kalf aanbidden als hun God.
Voor hen was niet meer Jahweh hun God, maar wel het gouden kalf. Goud, symbool van rijkdom en macht. Het kalf, symbool van lekker eten, genot.”
De Joden hadden zich afgekeerd van de ene, echte God en zich overgegeven aan de afgoden.
De hedendaagse mens aanbidt nog altijd dezelfde afgoden. De consumptiemaatschappij van nu is het resultaat van dat afgodendom.
De shoppers die ’s zondags door onze winkelstraten struinen – Ja ! Jullie ! – zijn de bedevaarders naar de tempel van genot en hebzucht. Ze hebben hun geld geofferd aan de mammon en in ruil een volle winkeltas gekregen, zodat ze volgende zondag opnieuw op bedevaart gaan, niet beseffend dat achter de tempel de hel wacht; de volgende grote oorlog.
Ben ik een onheilsprofeet ?
Neen, want ik probeer juist om jullie, onbenullige meehollers in de dolle tredmolen van de prestatie- en consumptiemaatschappij, uit die dwaasheid te krijgen, en zo het rad van onfortuin te stoppen. Of in ieder geval jullie innerlijk te bevrijden.
Bekeer jullie tot de enige God die de moeite waard is om onze God te zijn !
Laat jullie geest doordringen van het besef dat we overstegen worden; dat niet wij de Hoogste zijn; dat wij slechts nietig zijn in het geheel van de schepping. Dat ons bestaan slechts zin heeft als we dienstbaar zijn aan die schepping en aan mekaar …
Laat dat besef altijd in ons aanwezig zijn.
Om dat besef te kunnen meedragen in ons dagelijkse leven, in ons werk, hebben we een zondag nodig; een dag waarin we ons bewust bewust willen zijn van onze kleinheid en dienstbaarheid.
Dat vraagt stilte en rust. Je kan dat gebed noemen. Vanuit de intense rust in gebed van die dag kunnen we dan de drukte van het dagelijkse leven aan. Slechts met de gelukservaring van de zondag kunnen we geluk vinden in de dagen van de week.
Om het in mythologische taal te zeggen: als we op zondag onze relatie met God niet naar boven halen in ons innerlijke, verliezen we in de week de relatie met onszelf.
En als we ons afkeren van de afgoden van macht, aanzien, hebben, genot … kunnen we naar een economisch systeem dat de overproductie en overconsumptie niet meer nodig heeft. We hollen niet meer in de tredmolen. De burn outs en depressies zijn verleden tijd … Maar ook dan zullen we de zondag nog altijd nodig hebben. Omdat we slechts ten volle mens zijn in relatie met de echte God.