Vorige week eindigde ik mijn blog met de vraag: ”Maar heb je om Zijn boodschap te beleven ook Hemzelf nodig ? Kan je niet een goed mens zijn zonder dat religieus gedoe ?”
Ik ken veel goede mensen die niet bezig zijn met religie.
Maar je kunt er niet omheen dat de idee van ”een goed mens”, is ontstaan in religieuze context. Nogal wat mensen in onze contreien zijn ”cultuurchristenen”. Ze zijn getekend door het christendom zonder het christendom expliciet als religie te beleven.
Echter, de feitelijkheid leert dat waar dat religieuze maatschappelijk wegvalt, ook de idee van een goed mens maatschappelijk wegdeemstert. Mensen zijn er niet meer mee bezig om te proberen een goed mens te zijn. Ik heb het nu over een algemeen verschijnsel en niet over individuen binnen de samenleving. Om zeker goed begrepen te worden: uiteraard zijn er ook heel wat atheïsten die een idee van een goed mens ontwikkelen. Maar nogmaals: dat is iets anders dan een gegeven op niveau van een samenleving.
Belangrijker is dat deze opvatting van een goed mens het ”normale” mens-zijn overstijgt. Anders gezegd: als ik me laat gaan en mijn natuurlijke instincten volg, zal ik geen goed mens zijn. Een aap is geen goed mens.
Dat betekent niet dat ik zo maar een slecht mens word.
Een mens kan ”goedheid” vinden in aanpassing aan de samenleving. Als je je niet aanpast krijg je problemen.
Velen doen ook aan do-ut-des: ik geef opdat jij zoudt geven.
Een beetje vriendelijk zijn tegenover mekaar maakt het leven aangenamer.
Er zijn instincten die positief kunnen zijn en dat meestal ook zijn: familiebanden, ouder-liefde voor kinderen …
Zorgen voor iemand kan een goed gevoel geven. Zorgers hoor je dikwijls getuigen dat ze er toch ook veel voor terugkrijgen …
Maar echt een goed mens zijn in de zin van Jezus is meer en dieper. Of hoger als je in termen van transcendentie wil spreken.
In de goedheid die ik zojuist heb aangegeven, is er altijd opnieuw een vorm van eigenbelang. Dat ligt in de natuur van de mens. Jezus daarentegen roept ons op om belangeloos lief te hebben. Dat overstijgt onze natuur. Dat is onhaalbaar. Dat is religieus. Religie is het streven naar het onhaalbare.
Als ik ’s avonds mijn dag overloop met de vraag waar ik een beter mens had kunnen zijn, zie ik (bijna :-)) altijd dat ik echt wel goed heb gedaan aan anderen. Maar tegelijkertijd zie ik ook dat er even bijna altijd, ook wel een reden is waarom ik het gedaan heb die terugwijst op mezelf. Op zich maakt dat mijn goede daden niet minder waard. Die andere mens kan er maar wat aan gehad hebben. Het zou nogal dom zijn om een goede daad niet te stellen omdat mijn motieven niet zuiver zijn. Maar ik zie dus wel dat het beter kan. Zuiverder.
Het streven naar het onhaalbare is zinvol en zelfs noodzakelijk voor wie echt mens wil worden en zinvol wil leven. Het is het op weg gaan met het doel als richting maar zonder focus op het bereiken van het doel. “Niet het doel is belangrijk, maar de weg ernaartoe” is een wijsheid die je terugvindt in verschillende culturen en levensbeschouwingen.
Als je haalbaarheid belangrijk vindt, ga je niet op weg naar het onhaalbare. Andersom wie op weg gaat, zal merken dat er altijd opnieuw nog een stap te zetten is. Religie heeft te maken met oneindigheid.
Wie denkt dat hij al zoveel stappen heeft gezet dat er geen meer te zetten zijn verzinkt in tevredenheid met zichzelf; verzinkt in de overtuiging dat hij een goed mens is. Sommigen zullen zeggen dat ze hun hemel verdiend hebben. Zij vallen stil in hun groei naar een nog beter goed mens zijn. Stil staan is achteruit gaan.
Er is een soort van mensen waar Jezus zich dood aan ergerde: de farizeeën. Zij die er van overtuigd waren dat ze goede mensen waren. Ze volgden de wet, gaven aalmoezen. Nu zouden het verdedigers van onze sociale zekerheid zijn. Jezus maakt hen uit voor ”witgekalkte graven, mooi van buiten, maar vol rottigheid van binnen”. (Mt. 23, 27)
Genoeg voor vandaag. Volgende week wil ik het hebben over religie en sociale zekerheid, kapitalisme, Sartre … en ja, ik zal tot het besluit komen dat we religie nodig hebben. Of wat had je anders gedacht ?