Vorige zondag stelde ik dat de vasten begint met een terugblik op je leven met de vraag of je nog de juiste koers vaart. Of je niet ergens moet bijsturen.
Bij de ”ondeugden” die om bijsturing vragen hoort de ambitie.
Voel je van jezelf dat je ambitieus bent, dan is bijsturing nodig. Ambitie voert niet naar geluk.
Het hangt er natuurlijk van af hoe je ambitie bepaalt.
Ik vertrek hier van de oorspronkelijke betekenis van het Latijnse woord: ambitie is het streven naar een ambt; het streven om carrière te maken, gelijkgesteld met eerzucht. (Wikipedia)
Lang geleden had ik een buur die onderwijzer was in een lagere school. Het huis verder woonde een majoor van het leger. Ik kon met beiden goed opschieten, vanuit de overweging dat je beter ruzie kan hebben met je verre broer dan met je nabije buur. Maar zij waren meer dan goede buren. Ze werden vrienden. Ze vonden mekaar in de overtuiging dat een mens ambitie moet hebben in het leven, en ze steunden mekaar daar in. De majoor is kolonel geworden en de onderwijzer directeur van zijn lagere school. Ze hebben carrière gemaakt; zijn geslaagd in het leven. Maar heeft hen niet gelukkig gemaakt, want het is niet omdat je directeur of kolonel bent, dat je ”geëerd” wordt door je naasten. Je vrouw en kinderen houden niet van jou omwille van jouw titel.
De directeur had het eigenlijk nog gemakkelijk: de carrièremogelijkheden in het onderwijs zijn beperkt. Er was voor hem geen nog hoger ambt om naar te streven. De kolonel had het moeilijker: boven de kolonel staat nog de generaal. Ik hoor het de kolonel nog zeggen: ”en die sukkel van een x is wel generaal geworden en die is zeker niet beter dan ik …” Toen hij majoor was, was hij niet gelukkig omdat hij geen kolonel was, en toen hij kolonel was, was hij niet gelukkig omdat hij geen generaal was. En als hij wel generaal zou geworden zijn, zou hij niet gelukkig geweest zijn omdat het belgische leger in zijn periode bij geen enkele oorlog betrokken is geweest. Hij zou nooit zijn kwaliteiten op het slagveld hebben kunnen tonen.
Maar natuurlijk: beiden hebben zowel als onderwijzer of als majoor goed gepresteerd. Goed presteren is niet voldoende om promotie te krijgen. Je hebt ook sterke ellebogen nodig. Maar het helpt wel.
We leven in een prestatiemaatschappij. Er moet gepresteerd worden.
Uiteraard moet er gepresteerd worden. Presteren hoort bij een christelijke levenshouding.
Maar in onze prestatiemaatschappij gaan de mensen niet in burn out door het presteren zelf, maar door de prestatiedruk.
Prestatiedruk komt altijd ook van buitenuit.
”Innerlijke prestatiedruk is niet uitsluitend aangeboren, maar het is ook niet volledig aangeleerd. Het is het resultaat van een wisselwerking tussen aanleg (genetica) en omgeving (opvoeding, cultuur, ervaringen). Hoewel sommigen genetisch een grotere aanleg hebben voor perfectionisme of een hoge gedrevenheid, spelen omgevingsfactoren een cruciale rol in hoe deze druk zich ontwikkelt. ” (AI) (Ik laat de taalfout voor rekening van AI.)
Onze wereld eist van ons dat we presteren en al als kind wordt ons voorgehouden dat we moeten presteren; moeten slagen. Ik hoor het die vader nog zeggen: ”Ik snap niet dat ge dat niet kunt”. Dat kind van toen is nu als jonge volwassenen nog altijd getekend door gebrek aan zelfvertrouwen.
Sportvedetten worden op de eerste pagina van de krant opgehemeld omdat ze goud hebben behaald. Wàt een prestatie ! De sportfederatie hoopt dat het aantal leden zal stijgen als iemand van hen een Olympische medaille haalt. De presteerder als voorbeeld.
Overal worden doelen gesteld, moeten lijstjes worden afgevinkt.
Ik weet dat sommigen onder jullie nu steigeren en vinden: ”Maar dat is toch normaal ? ” Tja, dan zijn jullie het resultaat van de perverse indoctrinatie van een maatschappij die de concurrentie cultiveert.
Bekeer je !
Besef: het is allemaal slechts ijdelheid !
Zou er dan niet worden gepresteerd in een samenleving waarin ambitie en concurrentie als dwaasheid worden gezien ?
Als we nu eens ambitie en concurrentie zouden vervangen door plicht ?
Hiermee ben ik deze blog begonnen: ”Wie ambitie / concurrentie nodig heeft om zijn plicht te doen is een mentale zwakkeling”.
Er zijn natuurlijk ook mensen die enkel presteren als ze er toe verplicht worden.
Maar plicht heeft niets te maken met verplichting.
Plichtvervulling ontstaat uit een overtuiging. Voor mijn part heb je het ook over verantwoordelijkheidsgevoel.
Voor een echte christen (er zijn ook veel onechte christenen) is het essentieel om zijn talenten maximaal te ontwikkelen om ze dan ook maximaal in te zetten voor zijn medemens en de samenleving.
Een christen heeft geen ambitie, concurrentie, verplichting … nodig om te presteren. Hij doet zijn plicht. En die plicht is radicaal zoals Jezus radicaal was.
Als je de houding en de woorden van Jezus in de evangelies overweegt, zie je telkens opnieuw dat hij radicaliseert. Hij gaat verder dan het gangbare. Hij gaat tot het uiterste.
“Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet”, de bekende ‘gulden regel’, is een universele ethische leefregel.
Moesten we die regel volgen, het leven zou voor iedereen al veel aangenamer worden.
Maar Jezus radicaliseert: ”Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden ” (Lucas 6:31) Dit positieve gaat veel verder – is veel radicaler dan de alom geprezen universele leefregel.
En ja dus: de christen kan enkel tevreden zijn met het radicale ”maximaal”.
Maximale inzet voor de medemens en voor de samenleving, bouwend op maximale inzet voor ontwikkeling van zijn talenten.
Ook de christen presteert maximaal. Het fundamentele verschil is dat zijn presteren niet ik-gericht is. Het wordt beleefd in innerlijke vrijheid.
Tenslotte moet ik toch nog wat aan apologetica doen.
De heiden zegt me dan: maar daarvoor heb je toch geen God, Jezus, geloof … nodig ?
Neen, misschien niet. Maar als ik op de Meir naar de massa kijk die zelfs niet ongelovig meer is, maar gewoon geen benul meer heeft van geloof of ongeloof en presteert om geld te verdienen om te kunnen shoppen, zou een beetje gezonde kerstening misschien toch wel kunnen helpen.