De hedendaagse mens heeft het moeilijk met het begrip zonde.
In onze cultuur komt het begrip zonde uit het christendom. De moderne mens heeft het er moeilijk mee omdat hij een “ongelovige” mens is geworden en het begrip zonde is onlosmakelijk verbonden met God.
Maar, bijvoorbeeld, de katholieke kerk is ook medeschuldig aan de afkeer van het begrip zonde. Ze heeft de mens een schuldgevoelen aangepraat, dat gebaseerd is op angst. Het is goed dat we ons daarvan bevrijd hebben.
Maar de kern van de zaak is dat de kerk de boodschap van Jezus heeft verraden door de zonde te verbinden met geboden en verboden.
Die geboden en verboden omvatten het hele leven, tot in de slaapkamer. Dit begrip van zonde werd een gevangenis: een rem op vrijheid, zelfs op ontplooiing.
De hedendaagse mens komt daartegen in opstand. Terecht.
Tussen haakjes: misschien moeten de politieke leiders er maar eens over nadenken of hun keizer-kostergedoe met de lawine van regelgeving over van alles en over zowat alles ook niet vroeg of laat zal leiden tot een opstand
De staat lijkt de rol van de katholieke kerk wel te hebben overgenomen.
Als vandaag een koe teveel scheten laat, heeft er morgen een parlementslid een wetje klaar.
Covid was daarin een uitschieter, maar juist dat het een uitschieter was betekent dat er ook in het gewone leven een en ander mis loopt.
Sinds covid weiger ik nog te pissen onder de douche. Dat is mijn manier van in opstand komen. En nogal wat mensen trekken zich niks meer aan van het klimaat omdat de superieur verlichte geesten de – terechte ! – bekommernis voor het klimaat hebben omgezet in van alles wat niet mag en moet.
Maar goed, terug naar het christendom.
Eén ding moet duidelijk zijn: het échte christendom is geen ethiek. Laat de Joden in hun Oude Testament zich maar focussen op geboden en verboden en de moslims maar denken dat ze gelovig zijn als ze halal handelen … Jezus was daar niét mee bezig.
Weg dus maar met de zonde ?
Als zonde niet neerkomt op het volgen van geboden en verboden, wat is ze dan wél ?
Zonde is alles wat een mens ongelukkig maakt; is alles wat mezelf en/of een ander ongelukkig maakt.
Deze “seculiere” bepaling vindt haar oorsprong in het godsbeeld van Jezus.
Jezus is juist in opstand gekomen tegen het Joodse godsbeeld van de rechtvaardige rechter. Hij zou het zeker niet eens zijn met het godsbeeld van de islam waarin de almacht van God wordt benadrukt die volledig vrij naar eigen goeddunken al dan niet goed of kwaad over een mens kan laten neerkomen. Allah is zelfs niet rechtvaardig. Tegenover Jahweh is Allah een regressie. De barmhartigheid van de al dan niet rechtvaardige rechter verandert niets aan de essentie van de zaak.
Tegenover het godsbeeld van de rechtvaardige rechter stelt Jezus dat van het goede vadertje dat zijn verlopen en nu teruggekeerde zoon niet straft, maar liefdevol omhelst. (Lucas 15,11 – 31) In de meer filosofische taal van Johannes: God is Liefde. (1 Joh. 4, 8)
Zonde is alles wat in gaat tegen de liefde, de liefde voor de andere, maar even zeer de liefde voor mezelf.
Vergeef me dat ik dit laatste hier niet verder uitwerk.
Als ik ’s nachts op een totaal verlaten weg door het rode licht rijd, is dat een verkeersovertreding, maar geen zonde, want ik doe er niemand kwaad mee.
Maar als ik kwaad denk van iemand is dat zonde, want dat knaagt aan mijn geluk en als het mijn gedrag beïnvloedt, ook aan dat van die andere.
Als ik kwaad denk van iemand, overtreed ik geen enkel gebod, maar ik zondig wel. Zonde is per definitie verbonden met God. Zonde wordt dan: ik beantwoord niet aan mijn bestemming, aan de bedoeling die God met me heeft. Ik ben niet mens aan ’t worden naar Gods beeld en gelijkenis. (Gen. 1, 27) Met de nieuw-testamentische toevoeging van Johannes, God is liefde, wordt dat dus dat ik niet een mens aan ’t worden die de liefde beleeft.
Laat het dus maar heel duidelijk zijn: ik ben een zondig mens. Niemand kan perfect de liefde beleven. We worden er door de fluisterend roepende God toe opgeroepen, en we moeten het altijd opnieuw blijven proberen, maar we zijn God niet en zullen er dus nooit in helemaal in slagen.
Oudere gelovigen mogen nu terugdenken aan de “erfzonde”.
Maar Jezus toont ons in zijn gedrag hetzelfde als wat hij vertelt in de parabel van de goede vader: met prostituees – in de tijd waren dat nog geen pensioengerechtigde sexdienstverleners – gaat hij om zoals hij met iedereen omgaat. Hij vraagt hen niet om berouw te tonen voor hij hen zijn vriendschap geeft.
De kerk heeft nogal wat circus opgevoerd over sex, het huwelijk, huwelijkstrouw.
Jezus ging naar de Olijfberg, en vroeg in de morgen was hij weer in de tempel. Het hele volk kwam naar hem toe, hij ging zitten en gaf hun onderricht. Toen brachten de schriftgeleerden en de farizeeën een vrouw bij hem die op overspel betrapt was. Ze zetten haar in het midden en zeiden tegen Jezus: ‘Meester, deze vrouw is op heterdaad betrapt toen ze overspel pleegde. Mozes draagt ons in de wet op zulke vrouwen te stenigen. Wat vindt u daarvan?’ Dit zeiden ze om hem op de proef te stellen, om te zien of ze hem konden aanklagen. Jezus bukte zich en schreef met zijn vinger op de grond. Toen ze bleven aandringen, richtte hij zich op en zei: ‘Wie van jullie zonder zonde is, laat die als eerste een steen naar haar werpen.’ Hij bukte zich weer en schreef op de grond. Toen ze dat hoorden gingen ze weg, een voor een, de oudsten het eerst, en ze lieten hem alleen, met de vrouw die in het midden stond. Jezus richtte zich op en vroeg haar: ‘Waar zijn ze? Heeft niemand u veroordeeld?’ ‘Niemand, heer,’ zei ze. ‘Ik veroordeel u ook niet,’ zei Jezus. ‘Ga naar huis, en zondig vanaf nu niet meer.’ (Joh. 8,1-11)
Ja, hij erkent de zonde, en spoort aan om niet meer te zondigen, maar hij veroordeelt niet.
In Matteüs 18:21-22 vraagt Petrus aan Jezus hoe vaak hij zijn broeder moet vergeven. Petrus zelf suggereert zeven keer. Jezus antwoordt: “Ik zeg u, niet tot zevenmaal toe, maar tot zeventig maal zevenmaal.”
Alstublieft, begin nu niet uit te tellen hoeveel zeventig maal zeven is !