Otheo
In dit artikel geeft Valérie Kabergs aan dat de paus de vinger op de wonde van onze hedendaagse armoedebestrijding legt: armen hebben niet enkel nood aan geld, aan materiële steun, maar ook aan gemeenschap en warmte.
Het vraagstuk van de armoede is niet simpel.
Het is hier niet de plaats om daar een uitgebreide studie van te maken. Ik ben er ook niet slim genoeg voor.
Maar je moet niet slim zijn om je vragen te stellen bij de strijd tegen de armoede zoals die tot nu toe is gevoerd. Eeuwenlang is die strijd het terrein geweest van de kerk die bleef steken in liefdadigheid. Laat me, kort door de bocht, stellen dat sinds Marx, ook de maatschappelijke structuren en het economische systeem in het vizier zijn gekomen. Geen haar op mijn hoofd dat er aan denkt om deze Marxistische basisvisie in vraag te stellen.
Maar geef toe dat noch het communisme, noch het socialisme een echt antwoord hebben gegeven op het probleem van de armoede.
De armoede is niet uitgeroeid, integendeel, ze neemt toe en de wereld van de welstellenden worden gekenmerkt door psychische armoede. Of vind jij het normaal dat in onze nog altijd rijke samenleving zoveel niet-armen met grote psychische problemen zitten ?
Je kan natuurlijk verwijzen naar het kapitalisme dat als economisch systeem door zijn basisstructuur onvermijdelijk armoede meebrengt en tegelijkertijd door zijn ideologie de individualisering in de hand werkt.
Maar ook het socialisme faalt. De oorzaak ligt in het feit dat ook het socialisme enkel bezig is met het materiële.
Zolang we denken dat de strijd tegen de armoede een kwestie is van structuren of van de organisatie van solidariteit, gericht op materiële noden, zullen we die strijd verliezen. Als we enkel met geld bezig zijn, krijgen we het niet opgelost.
De boodschap die de paus hierover brengt vanuit het geloof in de Jezus van de evangelies is juist: armoede kan niet worden uitgeroeid zonder de vorming van gemeenschap. Natuurlijk is de materiële impact nodig. Maar hij is niet voldoende.
De paus heeft het hier over gemeenschap vormen met de armen – hij heeft gelijk, dat is nodig – maar dat is natuurlijk een reductie van de boodschap van Jezus. We hebben niet enkel nood aan gemeenschap met de armen, we hebben evenveel nood aan gemeenschap ook onder de welstellenden. In een geïndividualiseerde samenleving is er geen echte strijd tegen armoede mogelijk. Hoe kunnen we gemeenschap vormen met de armen als we niet gemeenschap kunnen vormen met mekaar ?
De gelovige drukt dat uit in mythologische taal: God is Liefde.
Voor de minder begaafden op gebied van geloof onder jullie die het woord God niet willen horen, wil ik het proberen te vertalen: het Allerhoogste is de Liefde. Het Allerbelangrijkste is de Liefde. Waar moet een mens voor leven ? Ondertussen zijn jullie bekwaam om zelf het antwoord te geven.
Wat wij nodig hebben is een basishouding waarin mensen samen komen, geïnteresseerd zijn in mekaar, naar mekaar luisteren, bekommerd zijn om mekaar; kortom, mekaar ontmoeten als mens, en niet enkel als producent, consument, bezitter, presteerder …
Wat wij nodig hebben zijn gemeenschappen waarin mensen mekaar ondersteunen – ja, ook materieel – maar zeker ook in de zoektocht naar zingeving; in de strijd tegen de natuurlijke neigingen van genotzucht, ambitie, streven naar aanzien en macht … zodat in die gemeenschappen – met de uitdrukking die Valérie gebruikt – Gods beeld zichtbaar wordt. Anders gezegd: zodat we God daar doen bestaan, tot leven brengen; op aarde laten komen (Kerstmis) of laten verrijzen (Pasen).
En nog eens voor de mensen die steigeren bij het woord God: natuurlijk gebruiken we mythologische taal als we het over God hebben; en natuurlijk doen we aan antropomorfisme. Maar hoe wil je anders spreken over wat ons overstijgt en dus per definitie onvatbaar is ? Of wil je er over zwijgen ?
Onze angstwekkende wereld laat zien wat er dan gebeurt.