De toestand in Gaza is onaanvaardbaar. Ik had hier bijna het woord wraakroepend geschreven, maar dat zou niet passen bij een armageddon waarin wraakgevoelens al zo ’n grote rol spelen.
Je hoeft geen christen te zijn om de gebeurtenissen in Gaza onvoorwaardelijk te veroordelen.
Maar een christen kàn wel niet anders.
Als christen mag ik me zelfs niet de vraag stellen wie verantwoordelijk is voor het leed: er zijn mensen die lijden en dus moet ik er mee begaan zijn. En neen, ik kan niet het leed van heel de wereld op mijn schouders nemen, maar ik kan en moet wel doen wat in mijn draagkracht ligt. Niet iedereen heeft evenveel draagkracht en dat moeten we respecteren, maar als christen zit ik wel altijd met de vraag: kan ik niet meer ?
In mijn blog van vorige donderdag stelde ik dat waarden en normen geen rol spelen – en kunnen spelen – in de internationale politiek tegenover Gaza. Is dat te verzoenen met mijn geloof ?
Even tussendoor: de volgorde in waarden en normen moet
eigenlijk andersom: het gaat over waarden die leiden tot normen, gedragsregels.
Allereerst: ik sluit niet uit dat in binnenlandse politiek waarden en normen wel een rol te spelen hebben, maar dat ze in de internationale politiek geen rol kunnen spelen – overigens niet alleen in Gaza – is een vaststelling. Laat duidelijk zijn dat ik graag zou hebben dat waarden en normen wél belangrijk zouden zijn. Als het maar mijn waarden en normen zijn; moet ik er spottend bij zeggen.
Op een planeet waarin de facto verschillende serieus verschillende stelsels van waarden en normen voorkomen en waarin tegelijkertijd het element macht overal een rol speelt, waardoor verzoening van waarden en normen onmogelijk is, verdwijnt de rol van waarden en normen.
Jezus drukt het voor Pilatus zo uit: ”Mijn rijk is niet van deze wereld”. Het Rijk Gods matcht niet met de wereld van de mammon, geld en macht.
Leeft een christen dan totaal buiten de wereld van de mammon ?
Trappisten proberen het zo radicaal mogelijk, maar zelfs zij moeten brouwen.
Als christen leef ik in twee werelden. Ook in mij zelf voer ik de strijd om het Rijk Gods te beleven, want ook ik – en geef het maar toe: ook jij – word verleid door zucht naar genot, aanzien, macht.
Tussendoor: let hier toch maar even op het woordje ”zucht”. Er is niets op tegen om te genieten van de heerlijkheden van de schepping. Maar dat moet wel in innerlijke vrijheid gebeuren.
Houdt deze idee van twee werelden in dat ik mijn geloof binnenkamers moet houden zoals de heidense liberalen graag beweren ?
Natuurlijk niet. Natuurlijk mag en moet ik uitkomen voor mijn geloof en proberen zoveel mogelijk mijn leven te leiden volgens dat geloof. Vermits mijn leven zich niet enkel binnenkamers afspeelt, zal mijn geloof ook in de grotere maatschappij een rol spelen, en mag – en moet – ik zelfs proberen om de samenleving te doordringen van de waarde van het christendom.
Maar een christen mag nooit macht gebruiken om zijn overtuiging ”waar” te maken. Er bestaat dus geen ”christelijke” politiek, want politiek in ons systeem gaat over macht.
Terug naar Gaza.
Een en ander betekent dus dat ik als christen me niet uit te spreken heb over de politieke aspecten van het probleem.
Ik heb natuurlijk mijn idee over de tweestatenoplossing, over de onmiddellijke erkenning van Palestina, over boycot van Israël … maar als christen moet ik daar niet mee bezig zijn.
Hoogstens kan mijn geloof me inspireren, maar dan zal ik snel merken dat andere christenen vanuit dezelfde inspiratie tot andere besluiten komen. Die ”verdeeldheid” onder christenen mag hen echter nooit beletten om samen te werken om het concrete lijden van mensen te verlichten.
Wat die waarden en normen betreft, waar iedereen – ook ik – het over heeft: ook daarin onderscheidt de boodschap van Jezus zich van de overtuigingen van de wereld, ook van de wereld van mensen die begaan zijn met goed en kwaad, met waarden en normen.
Welnu, Jezus heeft het over slechts één waarde – als je ze zo kan noemen: de liefde. En de liefde kent geen normen of gedragsregels, want ze berust op – en leidt tot vrijheid.
Voortdurend word ik geconfronteerd met gelovigen die het geloof laten samenvallen met ethiek. De katholieke kerk met haar geboden en verboden, heeft op dat vlak de boodschap van Jezus grondig verraden.
Jezus kent slechts één gebod. In Joh. 15, 12 zegt hij ”Dit is mijn gebod, dat gij elkander liefhebt”.
Bij het laatste oordeel (begin nu niet te zeuren over de ongeloofwaardigheid van een eindtijd met een laatste oordeel ! ) zullen we op slechts één punt geoordeeld worden: hebben we hongerigen te eten gegeven, dorstigen gelaafd, zieken verzorgd en gevangenen bezocht …
Niets geen waarden en normen. Geen sprake van het volgen van regels.
In de tijd van Jezus werd armoede en ziekte gezien als straf van Jahweh voor zonden. Zieken genezen ging dus in tegen Jahwehs wil. Juist daarom waren de schriftgeleerden en farizeeën zo geschandaliseerd door Jezus die zieken genas. Maar dat betekent dus ook dat een christen wordt opgeroepen om de liefde te beleven, ook als dat tegen de regels in gaat.
Sta me toe dat toe te passen op het menselijk probleem van de migranten.
Je kan er niet omheen: de ongecontroleerde massamigratie is een maatschappelijk probleem dat door de politiek moet aangepakt worden. Waarschijnlijk is een ”harde” politiek daarbij onvermijdelijk. Ik kan het als mens al dan niet eens zijn met die politiek, maar heb me neer te leggen bij democratische besluitvorming daar rond.
Maar geen enkele wet mag me beletten om hulp te bieden aan deze concrete arme. Zelfs als ik zou denken dat die mens door te migreren zelf verantwoordelijk is voor zijn miserie hier, daagt het evangelie me uit om me in te zetten voor hem; volgens mijn draagkracht.
Nog één maal terug naar Gaza: waarschijnlijk zijn de meeste Gazanen aanhanger van Hamas. Daaruit zou je kunnen besluiten dat ze zelf schuldig zijn aan het leed dat ze nu meemaken, maar dat mag niet meespelen in onze bereidheid om hulp te bieden. Tegelijkertijd moet ik vast stellen dat er in de wereld van de mammon geen politieke oplossing is voor het probleem in Gaza. En als christen heb ik zelfs geen macht uit te oefenen om het probleem op te lossen.
Laatste bedenking: kijk naar onze wereld, de wereld van de mammon: als er morgen een politieke oplossing zou komen voor Israël, Palestina, is er gisteren al een een ander probleem ontstaan dat even erg is. Eigenlijk is het er al in Oost-Congo, Myanmar, Soedan, Haïti, Syrië, Jemen … En als het daar allemaal weer peis en vree is, zal de rotzooi elders uitbreken.
In de wereld van de mammon, de wereld van zucht naar zoveel mogelijk geld, naar genot, aanzien, macht … kàn het niet anders.
Misschien ga ik toch even trappist worden.